• Archiwa

    Brak archiwów do wyświetlenia.

  • Kategorie

    • Brak kategorii

Blog

Jabłko

Symbol

Patrzę na jabłko, które kupiłam w supermarkecie. Na pierwszy rzut oka idealne – czerwoniutkie, kształtne, wielkie. Jednak, kiedy biorę je do ręki okazuje się śliskie, brudne i tłuste. Pewnie jeszcze zielone zostało zerwane z drzewa i wysłane w siną dal, czyli do mnie, do Łodzi. Było dość tanie – PROMOCJA! To jabłko mówi do mnie same smutne rzeczy – nienażarty konsumpcjonizm, kapitalizm, współczesne relacje międzyludzkie, zdrowie. Spróbuję je mimo wszystko zjeść.

—

Patrzy na jabłko, które zerwała przed chwilą z czterdziestoletniej, przydomowej jabłoni. Obie są doświadczone przez czas – mają powykręcane, kruche ręce i zgrubiałą, gdzieniegdzie popękaną skórę. Wgryza się w owoc, ostrożnie, żeby nie połamać zębów i od razu przenosi się do czasów, kiedy miała 25 lat. Podwórko wyglądało wtedy inaczej. Dom nie był ogrodzony, a w kojcu koło domku gospodarczego, leniwie przeciągał się owczarek niemiecki. Dzieci bawiły się w chowanego. Ona rozwieszała pranie, przegryzając kwaśną „Papierówkę”. Żyła pełną piersią. 

—

Patrzy na jabłko, które lekko wystaje z kieszeni żołnierza. Nie jadła nic od czterech dni. Głód zdążył się już w niej rozsiąść. Siedzi cichutko w kącie i marzy. O tym, jak to jabłko wypada z kieszeni żołnierza, a on tego nie zauważa i odchodzi. Wtedy, w tej wizji, rzuca się na owoc jak wąż na biedną mysz i pod podartą sukienką przemyca je w okolice śmierdzącej latryny. Nie zjada go od razu. Długo na nie patrzy i zastanawia się jak to jest nie musieć o nim marzyć.

Świat symboli, czyli rzeczy widzialnych niosących niewidzialną treść, jest niezwykle ciekawy. Pełen dostęp do niego uzyskujemy dość późno – w wieku kilkunastu lat (10-15 lat), kiedy zaczynamy myśleć abstrakcyjnie i wielowymiarowo. Wcześniej żyjemy w świecie rzeczy pozbawionych większych znaczeń, czyli jabłko to dla nas smaczny owoc, róża to taki pachnący kwiat z kolcami, a gołąb to szary ptak, mniej lub bardziej lubiany przez dorosłych. 

 

Dopiero wraz z dojrzewaniem poznawczym zaczynamy dostrzegać, że przedmioty „mówią”. Psycholog rozwojowy Jean Piaget opisywał ten moment jako przejście do stadium operacji formalnych – etapu, w którym człowiek potrafi rozumować hipotetycznie i operować znaczeniami oderwanymi od konkretu. To wtedy jabłko przestaje być wyłącznie owocem, staje się częścią „symbolicznego uniwersum” i zaczyna funkcjonować jako nośnik sensów kulturowych. W chrześcijaństwie oznacza poznanie i przekroczenie granicy, w mitologii greckiej – piękno i konflikt, w tradycji celtyckiej – nieśmiertelność, a w Chinach – bezpieczne, spokojne życie… Ten sam obiekt materialny uruchamia różne interpretacje, zależnie od kontekstu kulturowego i doświadczenia odbiorcy. 

 

Na ten proces zwracał uwagę również Lev Wygotski. Według niego znaczenia nie są „wrodzone”, lecz internalizowane poprzez język i kulturę. Innymi słowy, uczymy się symboli, poprzez kontakt z mitami, literaturą i sztuką. Jabłko nabiera sensu symbolicznego nie dlatego, że nim „jest”, lecz dlatego, że najpierw ktoś osadził je w konkretnej opowieści, którą potem zinterpretowaliśmy i przekazaliśmy dalej. 

 

Antropolog kultury Ernst Cassirer nazwał człowieka animal symbolicum – istotą symboliczną, która nie żyje jedynie w świecie rzeczy, lecz w świecie znaczeń.